Миниистир Сунтаарга сырытта: “Түмсүү күүһэ – ситиһии төрдө”

Култуура уонна духуобунай сайдыы миниистирэ В.И. ТИХОНОВ Сунтаар улууһун нэһилиэктэригэр сырытта. Эһиги болҕомтоҕутугар улуус олохтоохторо социальнай ситимҥэ ыыппыт суруктарыттан быһа тардан билиһиннэрэбит.

***

СӨ култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга миниистирэ Владимир Иванович Тихонов атырдьах ыйын 9 күнүгэр Сунтаар улууһун Кириэстээх нэһилиэгин олохтоохторун кытта көрүстэ. Эрдэ Хомустаах киэҥ сыһыытыгар В.В. Тороп салайааччылаах окко звенону, салгыы “Табаҕа” үүт собуотун үлэһиттэрин кытары көрсөн, сиһилии үлэ-хамнас туһунан ирэ-хоро кэпсэттэ.

Киэһээ Владимир Иванович култуура киинигэр мустубут нэһилиэк олохтоохторугар Саха сиригэр култуура үлэтин туһунан кэпсээтэ. Чахчы даҕаны, элбэх үлэ барбыт, ситиһии да олус элбэх эбит. Мунньахха кэлбит дьон кулууп өрөмүөнүн, түмэл (музей) үлэтин, саҥа оскуола, Соколинай суолун туһунан боппуруостары көтөхтүлэр.

Маннык аһаҕас кэпсэтии кэнниттэн кырдьаҕастар санааларын эттилэр. Коколов М.И.: “Элбэхтик быыбардаан кэллибит. Биһиги, сунтаардар, отой хайдыһыа суохпутун наада. Бырыһыаҥҥа үлэлиэхтээхпит, түмсүүлээхпитин көрдөрүөхтээхпит... Бырыһыаммыт үчүгэй буоллаҕына, биһиги Ил Дархаммытын убаастыырбытын көрдөрүөхпүт”, – диэн туран, ытык кырдьаҕас Владимир Ивановичка сүбэ-ама биэрдэ, чэпчэкитэ суох үлэтигэр өссө да элбэх ситиһиилэри баҕарда, махтанна, алгыс тылын эттэ.

Санааларын үллэстибит биир дойдулаахтарын этиилэрин көрсүһүүгэ кэлбит дьон бары биир киһи курдук өйөөтүлэр, өрөспүүбүлүкэ, улуус сайдыытын инники күөҥҥэ таһаарар бигэ толкуйдардаах салайааччыларбытыгар куоластыырга ыҥырыы таһаарар сөптөөҕүн эттилэр. Нэһилиэкпит олохтоохторо балаҕан ыйын 9 күнүгэр, быыбарга түмсүүнү көрдөрөн куоластыахтара диэн эрэнэбит. Нэһилиэк көҕүлүүр бөлөҕө бу быыбарга турунар дьоммут өрөспүүбүлүкэҕэ уопуттара чахчы туһалаах буоларыгар саарбахтаабаппыт, хаалбыт быыбар агитациятын эппиэттээх хампаанньатыгар барыгытыгар ситиһиилээх үлэни баҕарабыт.

 

***

Атырдьах ыйын 9 күнүгэр Владимир Иванович Тихонов салайааччылаах бөлөх Дьаархаҥҥа сырытта.

Билигин от үлэтин үгэнэ. Миниистир улууспутугар оттооһун хаамыытын, олохтоох балаһыанньа хайдаҕын-тугун миэстэтигэр билсэн, олохтоох дьону көрсөн, кэпсэтиини ыытта.

Сунтаар хоту өттүгэр сытар Дьаархан нэһилиэгэр сырыттылар. Кэлээт Василий Васильевич Васильев салайааччылаах отчуттары көрүстүлэр. Кинини билбэт киһи Сунтаар улууһугар суоҕа буолуо. Кини 2005 сыллаахха СГУ Саха филологиятын уонна култууратын факультетын төрүт култуураҕа салаатын үөрэнэн бүтэриэҕиттэн, төрөөбүт дойдутугар тиийэн айымньылаахтык, ситиһиилээхтик үлэлии-хамныы сылдьар. Кини тэрийбит Одун ансаамбыла нэһилиэк киэн туттуута, кини визитнэй карточкатын кэриэтэ буолар.

От хампаанньата күүстээхтик бара турар. Быйылгы ардахтаах дьылга от үүнүүтэ ортоһуор, ол эрэн күн былдьаһыга турар диэн эттилэр. Олохтоох отчуттар миниистир илэ бэйэтинэн кэлэн көрсөн кэпсэппититтэн астыммыттарын биллэрдилэр.

Салгыы саха балаҕанын тиэргэнигэр олохтоохтору кытта көрүстүлэр, атах тэпсэн олорон күннээҕи үлэни-хамнаһы, нэһилиэккэ турар кыһалҕалары тула кэпсэттилэр. Өрөспүүбүлүкэҕэ туох буола турарын, ыытылларын олохтоохтор сэргии иһиттилэр. Онон бу да сырыыга тута, түгэнинэн туһанан, элбэх интэриэһиргэтэр ыйытыыны биэрдилэр. “Улууска уһуннук баһылыгынан үлэлээбит буолан, чугастык билэр, кыһалҕалары өйдүүр. Биһиги үгэспитин биһириир”, – диэн Владимир Ивановиһы сыаналаатылар.

“Инникитин үлэ сүнньүнэн сырыы өссө да баар буолуоҕа, бииргэ үлэлиэхпит, кыһалҕалары быһаарсыахпыт”, – диэн туран, В.И. Тихонов кэлэр быыбарга сөптөөх куолаһы биэрэргэ ыҥырыынан бу көрсүһүүнү түмүктээтэ.

 

***

СӨ култууратын миниистирэ Владимир Иванович Тихонов атырдьах ыйын 10 күнүгэр Аллыҥа нэһилиэгэр сырытта. Нэһилиэк баһылыга эдэр, киириилээх-тахсыылаах Николай Васильевич Спиридонов оттуур ходуһатыттан кэлэн оттооһун хаамыытын, нэһилиэк олоҕун-дьаһаҕын кэпсээтэ: “От син үүннэ. Ардахтаах сайын буолан, күн былдьаһыга. Бэс Суола диэн уу баһар сирбитигэр суол кутуута бара турар. Нэһилиэкпитигэр ФАП үлэлиир. Эһиилгиттэн эдэр исписэлиистэргэ уопсай дьиэ тутуугар киирсэр санаалаахпыт. Нэһилиэнньэбит ахсаана 476 киһи. Сылга, ортотунан, 7-8 оҕо төрүүр. Саҥа эдэр исписэлиистэр кэлэн, үүтү переработкалыыр сыахха үлэлэрин саҕалаатылар. Билиҥҥи туругунан тэрилтэлэрбитигэр 5 вакансиялаах олоробут”.

Аллыҥа – улууска мэлдьи холобурга сылдьар нэһилиэк. Ол курдук, манна үгүс эбийиэк тутуута ыытыллан, нэһилиэк дьоно-сэргэтэ үлэлиир-хамсыыр усулуобуйата аныгы ирдэбилгэ эппиэттиир: саҥа оскуола, саҥа оҕо уһуйаана, саҥа спорт саалата, саҥа ФАП, саҥа кулууп, саҥа үүт бородууксуйатын оҥорор сыах, саҥа хлочуолунай. Онон социальнай эбийиэктэр үчүгэйдик үлэлии тураллар, “АЛ-СУ” ТХПК улууска араас үүт бородууксуйатын хамаҕаттык атыыга таһаарар.

Владимир Иванович итини бэлиэтээн туран: Үлэ- хамнас ньиргиччи бара турара үөрдэр. Дьаһаллаахтык салайына олорор нэһилиэккит, – диэн бэлиэтээтэ уонна бу күҥҥэ нэһилиэккэ баар кыһалҕаларга тохтоото. Олохтоохтор ыраас уу боппуруоһун, федеральнай трассаттан чугас сыталларынан оптоволокно киириитин, уу таһар массыына туруорсуута быһаарыллыбатын, уотунан ититиигэ уот ситимэ кыайбатыттан үчүгэйдик киирбэккэ олороллорун, бүддьүөт салаатын үлэһиттэригэр хамнас хойутааһынын, саҥа үлэҕэ киирбит медпууҥҥа оборудование суоҕун, ипотекаҕа эдэр ыалларга ханнык чэпчэтиилэр көрүллүөхтэрин тула кэпсэттилэр, олохтоохтор туруорсууларын тиэртилэр. Владимир Иванович нэһилиэнньэ биэрэр ыйытыыларыгар хоруйдаата.

Салгыы Владимир Иванович буолаары турар быыбарга хас биирдии Саха сирин олохтооҕор улахан эппиэтинэстээх, быһаарыылаах кэм буолбутун, билиҥҥи балысханнаах, дьалхааннаах кэмҥэ өйбүтүн-санаабытын түмэн, сөптөөхтүк уонна олорон хаалбакка, быыбардыыр учаастактарга бары кэлэн куоластаан, хас биирдиибит гражданскай позициябытын биллэриэхтээхпитин эттэ.

Сунтаар улууһа урукку да быыбардарга сөптөөх хамсаныылары оҥорон, өрөспүүбүлүкэ, улуус инники сайдыытыгар олук буолбута саарбаҕа суох. “Күүстээх лидер – күүстээх хамаанда лозунг биһиги улууспутутугар олус тоҕоостоох. Онон бэйэбит дьоммутун биир кэлимник улахан элбэх куолаһынан таһааран, Сунтаар улууһа кэккэ сылларга инники сайдыытыгар улахан хардыы оҥороругар тоҕоостоох кэми мүччү тутумуоҕуҥ”, диэн олохтоохтору ыҥырда.

Аллыҥа олохтооҕо Раиса Петровна Кирова Владимир Иванович ыҥырыытын өйүүрүн биллэрдэ уонна быыбар күн көхтөөхтүк тахсан, сөптөөхтүк таларга ыҥырда. Түмүккэ Аллыҥа нэһилиэгиттэн “Чоргуй” оҕо фольклорнай бөлөҕүн саҥа тахсыбыт диискэтин салайааччы Ньургуйаана Саввинова култуура миниистиригэр туттарда.

Ити курдук, аллыҥалар – олус сэргэх, инникигэ элбэх былааннаах, ыарахаттартан чаҕыйбат, уопсай дьыала туһугар түмсүүлээхтик үлэлии үөрүйэх дьон – бу да сырыыга дьоһуннаахтык, сахалыы мындыр, киэҥ толкуйдарынан сөптөөхтүк дьаһаналларыгар киһи эрэнэр.

 

Социальнай ситимнэргэ Сунтаар улууһун олохтоохторун суруктарыттан